Trabajadoriak aurrekariak

Francok, «La guerra ha terminado» esanez. Ordurako, 500.000 hildako, 28.000 herritar preso, 250.000 erbesteratu eta milaka zauritu eta elbarri utzi zituen gerrak. Zorigaiztokoa zen giza egoera, baina herrialdearen ekonomia egoerari begi- ra gerrak ez zuen egoera hobea ekarri, eta hori bazekiten jakinnagusitu zirenek. Agintari berrien lehenengo zereginetako bat presondegietako egoerari irteera ematea izan zen. Herritar piloa atxilotu eta hauek biltzen hasi zirenean sortu ziren kontzentrazio esparruak. Eremu hauek beren zeregina zuten:

1.- Militarra eta estrategikoa: presoak sailkatzea eta hauek guda oinean erabiltzea.

2.- Ekonomikoa: gatibu lanetan arit ze ko eskuadrak sortzea.

3.- Morala, erlijiozkoa eta ideologikoa: presoak ebanjelizatzea, heztea, eta gizarteratzea.

Errepublikaren alde aritu ziren preso gehienek esklabotasun egoera bizitu zuten. Garaileen esku zegoen hauen lan indarra eta, merkea izateaz gainera, pertsona deuseztatu eta makurrarazi nahi zuten. Egoera fisikoan eta gogo-aldartean eragitea bilatzen zuten. Horretarako, gati- bu lanak era-erara zetozkien. Meategiak ustiatzeko, errepideak egite- ko, zubiak eraikitzeko, basotze lanak egiteko eta beste mila zeregine- tarako erabili zituzten langile haiek.

«Cada batallón de Trabajadores estaba compuesto por: un comandante, un capitán, cuatro tenientes, uno de los cuales tenía que ser médico; cinco alféreces, un brigada, veinte sargentos, cincuenta y dos cabos, un corneta, sesenta y ocho soldados y seiscientos prisionero trabajadores. Los batallones de Trabajadores solían dividirse en compañías y destacamentos que se enviaban a destinos próximos entre sí. Los soldados, cabos, sargentos… formaban la escolta que se encargaba de la  vigilancia de los prisioneros .Además ,a mediados de1938 se creó un servicio especial y secreto  de investigación en los batallones de Trabajadores que funcionaba bajo el esquema de veinte prisione ro confidentes por batallón. En sus informes, la Inspección de Campos de Concentración consideraba que la disciplina era excelente».

Langile Batailoiak eskualdean eta Lesakan
Hauek dira 1939ko abendutik 1941abuztura eskualdean egon ziren angileen nondik norakoak.

OIARZTUN
84. Batailoia340 langile
42. Batailoia1279 langile1940ko apirilaren 1ean BON
107.arekin batu zuten.
51. Batailoia
107. Batailoia430 langile1940ko urtarrilaren1ean.
142. Batailoia630 langile1939ko abenduaren 1ean.
136. Batailoia26 langile1939ko uztailean. Espezial konpainia.
ORERETA-ERRENTERIA
87. Batailoia123 langile1941eko ekainaren 15ean.
81. BDT232 langile1940ko uztailaren 15ean.
11. BBTT600 langile1940ko abuztuaren 15ean.
123. BBTT588 langile1940ko otsailaren 15ean.
137. BBTT631 langile1940ko ekainaren 15ean.
94. BDST zigortuak666 langile1942ko otsailaren 1ean.
38. BDST588 langile1940ko otsailaren 15ean.
76. BBTT667langile1942ko azaroaren 1ean.
2. BBTT588 langile1940ko otsailaren 15ean.
LEZO
94. BDST zigortuak842 langile
PASAIA
89. BBTT580 langile.
LESAKA
3. BBTT271 langile
6. BDST406 langile, 3 zaldi eta 6 mando.1939ko abuztuaren
13. BD663 langile
82. BDT.270 langile
14. BD565 langile, 10 kabo eta 201 soldadu.
100. BBTT44 langile
105. BBTT 349 angile
169. BBTT 487 angile

Guztira: 12.355 langile

LEGARREAKO OSPITALEA

Ez da ahaztu behar legarreko komentua ospitala izateko egokitu zutela. Honela dago jasota 1938ko martxoaren 14an Juan Guas Koronelordeak Oiartzungo alkateari eskatutako txostenean:

«Habiendo recibido orden para el estudio de habilitación provisional de hospital para heridos y enfermos tuberculosos, de los prisioneros de guerra de los Campos de Concentración a base de la utilización del llamado Convento de Legarre, que fue de los P.P. Capuchinos de esa jurisdicción, he de merecer de V. se digne manifestarme el número de metros cúbicos de agua diarios con que se pueda contar para el abastecimiento del indicado establecimiento»

«El Jefe de Transpo rte de Burgos remite al de la misma clase de Oyazun por el tren g.v. que saldrá de este punto el   día…… a las …… en virtud de orden de la superioridad los efectos siguientes con destino a Administrador Hospital Prisioneros

CLASE Y CONTENIDO

250cabezales
250mantas
250jergones
750sábanas
750fundas
250camas de hospital

LEGARREKO OSPITALEA

LEGARREKO OSPITALEA

Transporte por cuenta del Estado Remite; parque de la intendencia

Burgos, 27 de Marzo de 1938».

Urte bereko apirilaren 28an eta modu berean bidali zituzten oheak egokitzeko erabili zituzten 3.250 kilo artile.

Oiartzunen egondako haibat Trabajadorien izen-abizenak, urteak  jatorria eta lanbidea.